श्री राधारमणो विजयते
अभिमान कहते हैं अंग्रेजी में एक इगो को और अहंकार को अगर उचित शब्द खोजा जाए तो वह एक्जिस्टेंस है। अहंकार ईगो नहीं है, अहंकार एक्जिस्टेंस है। जैसे
यह चीज आपके चेतना ने स्वीकार कर ली कि पहली बात मैं मानव हूंँ, दूसरी बात में पुरुष हूंँ। अब कोई कहे कि मैं पुरुष हूँ, तो यह उसका अस्तित्व है; यह उसका अभिमान नहीं है। कोई कहे में स्त्री हूँ, तो यह उसका अभिमान नहीं है; यह उसका अस्तित्व है।
आग अगर यह कहती है कि मैं आग हूँ तो यह उसका अभिमान नहीं है; यह उसका अस्तित्व है। अभिमान किसको कहेंगे?
जब आपने एक माचिस जलाई। थोड़ी सी आग है हाथ डालोगे तो जला सकती है। यह उसका अहंकार है, यह उसका एक्जिस्टेंस है, यह उसकी सच्चाई है पर उसी समय वह आग बोली- मैं पूरे देश को जलाकर भस्म कर दूंगी। तो यह उसका अभिमान है।
क्योंकि जैसे ही उसने यह बोला, उसी समय माचिस वाले ने फूंक मारी; बोला आप जला कर दिखा!
अभिमान और अहंकार दोनों में बहुत बड़ा फर्क है।
।।परमाराध्य पूज्य श्रीमन् माध्व गौडेश्वर वैष्णवाचार्य श्री पुंडरीक गोस्वामी जी महाराज ।।
||Shree Radharamanno Vijayatey||
In English, one meaning of ‘Abhiman’ is ego but if we try to look for the right word, it is existence. ‘Ahankaar’ is not ego, it is existence! Like;
Your consciousness has accepted this fact that you are human and secondly, you are a man! Now, when one says that he is a man, it is the reality, it’s not ego! Similarly, if you say that you are a woman, it’s not your ego, it is what you are!
If the fire claims itself to be fire, it doesn’t become it’s ego, in fact it is the reality. Then, what is ‘Abhiman’?
Say, you have lit a match stick, it is just a flame of fire but if you put your finger in, it will burn. Now, this becomes its ‘Ahankaar’ or the existence or the reality, but if the fire says that I will burn down the entire country, it is the egoistic pride or ‘Abhiman’!
Because, the moment this proclamation is made, the match is blown off, now how will it burn?
There is a lot of difference between ‘Abhiman’ and ‘Ahankaar’!
||Param Aaradhya Poojya Shreemann Madhva Gaudeshwar Vaishnavacharya Shree Pundrik Goswamiji Maharaj||
अभिमानः आङ्ग्लभाषायां अहङ्कारः इति उच्यते यदि अहङ्कारस्य सम्यक् शब्दः लभ्यते तर्हि अस्तित्वम् एव। अहङ्कारः न अहङ्कारः, अहङ्कारः अस्तित्वम्। यथा
प्रथमं अहं मानवः, द्वितीयं अहं पुरुषः इति भवतः चैतन्येन एतत् वस्तु स्वीकृतम्। इदानीं यदि कश्चित् वदति यत् अहं पुरुषः अस्मि तर्हि एतत् तस्य अस्तित्वम्; एषः तस्य अभिमानः नास्ति। यदि कश्चित् वदति यत् अहं स्त्री इति, तर्हि तस्य अभिमानः न भवति; इति तस्य अस्तित्वम् ।
यदि अग्निः अहं अग्निः इति वदति तर्हि न तस्य अभिमानः; इति तस्य अस्तित्वम् । किं त्वं अभिमानं वक्तुं शक्नोषि ?
यदा त्वं माचिसं प्रज्वलितवान्। किञ्चित् अग्निः अस्ति, यदि त्वं हस्तं स्थापयसि तर्हि सः दहितुं शक्नोति। एषः तस्य अहङ्कारः, एषः तस्य अस्तित्वः, एतत् तस्य सत्यं किन्तु तस्मिन् एव काले सः अग्निः अवदत् – अहं सम्पूर्णं देशं भस्मरूपेण दहिष्यामि। अतः एषः एव तस्य गौरवः।
यतः एतत् उक्तमात्रेण माचिसदण्डधारकः तत् फूत्कृतवान्; उक्तवान् त्वं तत् दह्य दर्शयसि!
अभिमानस्य अहङ्कारस्य च मध्ये महत् अन्तरम् अस्ति।
॥परमराध्या: पूज्या: श्रीमन्ता: माध्व गौडेश्वर वैष्णवाचार्या: श्री पुण्डरीक गोस्वामी जी महाराजा: ॥
